شرکت مهندسی پزشکی توسن تجهیز

ضرورت شستشوی دستگاه هاي اندوسكوپي

ضرورت شستشو و ضدعفونی اتوماتیک دستگاه هاي اندوسكوپي

 

اگر چه اندوسکوپی روش تشخیصی بسیار مفید و موثری است که عوارض و عواقب قابل توجهی ندارد، اما عفونت از مهمترین عوارض آنها محسوب می شود که می تواند از بیمار به بیمار توسط دستگاه اندوسکوپی و ضمائم آن مثلاً ابزار بیوپسی و امثال آن صورت پذیرد. مطالعات نشان داده که در کشورهای درحال توسعه، علت اصلی انتقال عفونت­ها توسط اندوسکوپ­ها، به دلیل نقص عملکرد پرسنل بوده و این نقص در عملکرد نه تنها منجر به انتقال عامل عفونی می­گردد، بلکه در تشخیص بیماری نیز مشکل ایجاد کرده، باعث عدم کارکرد صحیح اندوسکوپ و نهایتاً کاهش عمر دستگاه می­شود.با توجه به اینکه بیش از  ۶ % مردم کشور ایران ناقل HBV هستند و نیز عفونتهایی مانند سل و هپاتیت C و حتی HIV در بین مراجعه کنندگان برای اندوسکوپی می تواند وجود داشته باشد، نگرانی از احتمال انتقال این نوع بیماریهای عفونی از طریق دستگاههای اندوسکوپی وجود دارد.
اگر اخیرا برای اهدای خون به سازمان انتقال خون مراجعه کرده باشید، در کمال تعجب متوجه می شوید که در کنار سوالاتی مثل ارتباطات جنسی، سفر به کشورها یا مناطق خاص (مثل تایلند، عراق،...) یا اعمال جراحی و دریافت خون اهدایی، سوال جدیدی به لیست اضافه شده است تحت عنوان:
آیا در چند ماه گذشته آندوسکوپی انجام داده اید!؟چرا انجام آندوسکوپی اینقدر پروسه پُر ریسکی شناخته شده است؟
دو دلیل اصلی را برای این امر مطرح می کنند.
1-  این که دستگاه های آندوسکوپی لازم است به طور صحیح و دقیق، شستشو و ضدعفونی گردند که متاسفانه به خاطر مشکلات ذیل این امر بدرستی انجام نمی شود:
-
تراکم بیمار و عدم فرصت کافی برای انجام شستشو و ضدعفونی بین دو بیمار (یک سیکل کامل شستشو و ضدعفونی حداقل 15 دقیقه به طول می انجامد).
- ترس پزشکان از خراب شدن دستگاه ها به دلیل شستشو و ضدعفونی مکرر
- عجله پزشکان برای انجام سریع تر ویزیت بیماران و تمام شدن کارشان
- عدم استفاده از ماشین های شستشوی اتوماتیک
- استفاده از محلول های ضدعفونی ارزان و نامناسب و ضعیف
2- این که در حین انجام آندوسکوپی، معمولا از یکسری ابزار برای نمونه برداری، تزریق دارو بداخل بافت معده یا روده، برش پولیپ ها و... استفاده می شود که به دلیل تماس مستقیم با بافت، خون و مخاط بیماران به شدت آلوده بوده و می تواند هر گونه ویروس، آلودگی عفونی و میکروبی را از بیماران قبلی به بعدی ها منتقل کند.
ریسک بالای این گونه ابزارها به دلیل وارد شدن به داخل بافت بیمار در حدی است که لازم است به صورت استریل برای بیماران استفاده گردند.
ابزارهای آندوسکوپی دو دسته اند؛
الف- یک بار مصرف (غیرقابل ضدعفونی و استریل مجدد) که نباید برای 2 بیمار استفاده شوند.
ابزارهای یکبار مصرف معمولا دارای طراحی ساده بوده و از مواد اولیه بسیار ارزان تولید می شود به طوری که بیماران بتوانند از عهده پرداخت هزینه های آن برآیند. به دلیل نوع طراحی این گونه ابزارها، خون و مخاط طوری به داخل آنها نفوذ می کند که قابل پاک شدن نیست و لذا ضدعفونی کردن ابزار عملا بی فایده و بی اثر است.
ب- چند بار مصرف (قابل اتوکلاو شدن و استریل شدن)
ابزارهای چند بار مصرف معمولا طراحی پیچیده تری داشته و از جنسی است که قابلیت استریل شدن و تحمل دمای بالای اتوکلاو (وسیله ای که ابزارهای پزشکی را با دما و فشار بالا استریل می کند) را داشته باشد.
طبق دستوالعمل های بهداشتی و کنترل عفونت، کلیه ابزارهایی که با بافت و خون بیماران در تماس هستند، لازم است یا قابل استریل شدن باشند و یا از نوع یکبار مصرف استفاده شوند که متاسفانه گاهی به درستی رعایت نمی شود

توصيه هاي لازم در مورد شستشو و ضدعفونی دستگاه هاي اندوسكوپي:

به دستورالعملهاي كارخانه سازنده اندوسكوپ در مورد تميز كردن و ضدعفوني نمودن مراجعه گردد. بعد از هر بار استفاده از اندوسكوپ تميز نمودن و ضدعفوني كامل براي پيشگيري ازگسترش عفونت انجام گيرد. پرسنل اتاق اندوسكوپي بايستي آموزش كافي در اين مورد ببينند.

  1. بررسي دستگاه اندوسكوپي
  2. در تمام مراحل جابجايي اندوسكوپ بايد از نظر وجود آسيب ديدگي بررسي شود. تست نشت اندوسكوپ قبل از شروع پروسه تميز كردن انجام گيرد.
  3. از گذاشتن درپوش در تمام ويدئو اندوسكوپ ها در هنگام فرو بردن در آب مطمئن شويد. در صورت وجود اشكال به سرويس كار مربوطه ارجاع دهيد.
  4. تميز كردن Cleaning

تميز كردن دستي مهمترين بخش در فرآيند تميز كردن است. ضروري است كه تمام لوله ها،اجزاء قابل جدا كردن و قسمتهاي قابل فرو رفتن در آب اندوسكوپ تميز گردد. بلافاصله بعداز درآوردن اندوسكوپ از دهان بيمار با گاز آغشته به محلول آنزيمي سطوح خارجي اندوسكوپ را پاك كنيد.

  • اگر بلافاصله نتوانيد اندوسكوپ را بطور دستي پاك كنيد آن را شستشو داده و با محلول آنزيمي آغشته كنيد.
  • مطابق دستورالعمل كارخانه سازنده اندوسكوپ تست نشت انجام گيرد.
  • اندوسكوپ را براي پيشگيري از خشك شدن ترشحات در يك محلول داراي تميزكننده آنزيمي بطور كامل فرو ببريد. تمام لوله ها را بخاطر زدودن مواد آلي و كاستن تعداد ارگانيسم موجود برس بزنيد، از دسترسي به لوله هاي هوا، آب و  CO2 که برای تميز كردن خيلي مشكل هستند مطمئن شويد.
  • از تميز شدن كامل سطوح خارجي اندوسكوپ مطمئن شويد. استفاده از يك برس نرم براي تميز كردن عدسيها قابل قبول است.
  • تمام لوله ها بايستي برس زده شده و براي از بين بردن خرد ه هاي مواد شستشو داده شود.
  • تمام لوله ها و اندوسكوپ را بعد از تميز كردن براي از بين بردن اجزاء آنزيمي با آب بشوييد.
  • تمام آب اضافي را از لوله ها با تزريق هوا بخاطر كاهش احتمال رقيق شدن محلول ضدعفوني كننده از بين ببريد.
  • تمام قسمت هاي غيرقابل فرو بردن در آب اندوسكوپ را با يك ضدعفوني كننده سطحي بيمارستاني تميز كنيد.
  • حتي الامكان اندوسكوپ هاي غيرقابل فرو بردن در آب را به علت مشكلات تميز كردن و ضدعفوني كردن آنها با آندوسکوپ های دارای این قابلیت جايگزين كنيد

 

  1. استريل كردن و ضدعفوني كردن

 

توجه به تقسيم بندي زير مهم است:

  1. ابزار Critical  : آنهايي هستند كه وارد بافت استريل نظير سيستم عروقي يا فضاي استريل بدن مي شوند. (Sterilization)
  2. ابزار Semi Critical :كه با مخاطات يا پوست غيرسالم تماس دارند( Disinfection   High Level  )
  3. ابزار Noncritical : كه با پوست سالم تماس دارند.

مراحل زير بايد انجام گيرد:

  • ضدعفوني كامل قسمت داخلي و خارجي اندوسكوپ بعد از استفاده و پس از تميز كردن مكانيكي بايستي تكميل گردد.
  • براي اطمينان از تأثير مواد ضدعفوني بايستي دستورات كارخانه سازنده دستگاه مدنظرقرار گيرد.
  • تمام سطوح داخلي و خارجي و لوله هاي اندوسكوپ بايستي حداقل به مدت 20 دقيقه با مواد ضدعفوني كننده در تماس باشد.
  • مواد ضدعفوني كننده بايستي بطور دقيق انتخاب شده و براساس دستورالعمل توليد كننده بكار گرفته شوند.

 

4- شستشو دادن

براي از بين بردن اجزاء مواد ضدعفوني كننده شستشوي كافي بعد از ضدعفوني بايد انجام گيرد. هر جزء شيميايي باقيمانده مي تواند در مريض بعدي آسيب ديدگي ايجاد نمايد.

استفاده از آب استريل براي شستشو توصيه مي گردد. اگر آب شير استفاده شود با الكل  70 درصد شستشو داده و با هواي فشرده خشك كنيد.

5-خشك كردن

خشك كردن با هواي فشرده بعد از ضدعفوني كردن و قبل از انبار گذاشتن انجام گيرد. تمام لوله ها را با الكل ايزوپروپيل 70 % شستشو و با هواي فشرده خشك نماييد. محيط مرطوب باعث رشد باكتري ها مي شود. دريچه ها براي تسهيل در خشك كردن خارج از اندوسكوپ قرارگيرد.

6- انباركردن اندوسكوپ ها

اندوسكوپ ها بايستي بطور عمودي در اتاقي كه از تهويه كافي برخوردار است نگهداشته شوند. آنها نبايد به پارچه پيچيده شده و يا در قفسه گذاشته شود. قفسه انبار هفته اي يكبار با محلول ضدعفوني كننده از بالا به پايين تميز گردد.

7- توصيه هاي لازم براي لوازم جانبی آندوسکوپی :

لوازم جانبی چند بار مصرف نياز به تميز كردن كافي و ضدعفوني كردن يا استريل نمودن بعد ازهر بار استفاده طبق دستورالعمل كارخانه سازنده دارد. برس هاي تميزكننده بايستي بيرون انداخته شده يا كاملاً تميز گرديده و براي هر بار استفاده ضدعفوني كامل گردد.

الف- فورسپس هاي بيوپسي

شستن كامل با برس و يك ماده آنزيمي بلافاصله بعد از استفاده لازم است. تميز كردن فراصوتی(Ultrasonic)براي از بين بردن اجزاي بافت كه با دست قابل تميز كردن نيست لازم است. از آنجاييكه فورسپس بيوپسي سد مخاطي را مي شكند جزو لوازم Critical  دسته بندي شده و استريليزاسيون لازم دارند.

تنها روشي كه به شيارهاي دستگاه نفوذ كرده آنها را استريل مي كند بخار تحت فشار است. استريل كردن با مواد شيميايي نميتواند به پيچ و خمها نفوذ بكند، بنابراين مؤثر نيستند.

ب-تميز كردن برس هاي دستگاه

برس ها يا بايستي دور انداخته شوند و يا كاملاً بعد از هر بار استفاده ضدعفوني گردند.

ج- بطري هاي آب

براساس دستورالعمل سازندگان بطر يهاي آب استريل و يا ضدعفوني كامل بطور روزانه انجام گيرد. براي شستشوي اندوسكوپ بطري ها را با آب استريل پر كنيد. در مورد ERCPبطری جديد كه با آب تازه پر شده لازم است كلونيزه شدن لوازم ERCPو عفونت بعد با پسودوموناس آئروژينوزا همراه است.

د- ساير لوازم جانبی

تمامي وسايل چند بار مصرف مانند  فورسپس هاي اجسام  خارجي را تميز كنيد. آنها را بعد ازشستشوي كامل با آب با يك ماده آنزيمي تميز كنيد. قبل از اتوكلاو بابخار از تميز كننده اولتراسونيك استفاده كنيد. لوازم يدكي  )Critical سرسوزن هاي اسكلروتراپي، پروب هاي الكتروكوتر و فورسپس هاي بيوپسي ) بايستي استريل شده يا بعد ازمصرف دور انداخته شوند.

ه- لوازم پزشكي

تمام لوازم پزشكي غير Critical  ( تخت هاي آموزشي، منابع نور و دوربين ها(  را با آب وصابون يا طبق توصيه کمیته کنترل عفونت مرکز ضدعفوني كنيد. اگر آلودگي جدي باشد بعد از تميز كردن از يك ضدعفوني كننده متوسط استفاده كنيد.

و- محيط عمومي

لازم است در محلی که برای انجام اندوسکوپی در نظر گرفته می شود منطقه مخصوص تمیز و ضدعفونی کردن آندوسکوپها از بقیه قسمتها مجزا بوده و تهویه مناسبی داشته باشد وبراي هر كدام از وسايل نظير برانكاردها، ظرفشويي ها و غيره بعد از هر بار استفاده جهت تميز نمودن از يك ضد عفونی کننده خانگي توصيه شده استفاده كنيد.

ز- پرسنل مسئول تمیز و ضدعفونی کردن دستگاههای اندوسکوپ:
فردی که مسئولیت تمیز و ضدعفونی کردن دستگاههای اندوسکوپی و استریل نمودن ضمائم آنها از قبیل فورسپس بیوپسی را به عهده دارد باید آموزش لازم را دیده و از تجربه کافی برخوردار باشد.
ایمنی و سلامت کارکنانی که وظیفه ضدعفونی کردن وسایل را به عهده دارند اهمیت فراوانی دارد. کلیه پرسنل اتاق اندوسکوپی باید بر علیه HBV واکسینه شده باشند واز دستکش مناسب و روپوش و عندالزوم ماسک و عینک مخصوص (در مورد بیماران با عفونت حاد و یا ریسک بالا از نظر سرایت عفونت) استفاده کنند. تمام کارکنان بخش اندوسکوپی باید از خطر تماس با مواد ضدعفونی کننده آگاه بوده و باید کاملاً مراقب باشند تا از چنین تماسی بر حذر باشند.

 

متاسفانه بنا به دلایل ذیل ،روشهای دستی شستشو و ضدعفونی ، کافی بنظر نمی رسد بنحوی که خطر ابتلا به انواع بیماریهای عفونی ، از جمله هپاتیت ، بشدت بیماران را تهدید می کند.

بعضی از مزایای روشهای اتوماتیک شستشو وضدعفونی سیستم های آندوسکوپی :

1-     اطمینان از انجام کامل سیکل شستشو و ضدعفونی و جلوگیری از انتقال بیماریهای عفونی ،بر خلاف روش دستی که میتوان بدون انجام کامل سیکل ضدعفونی ، آندوسکوپ را مورد استفاده قرار داد.

2-    امکان شستشو و تزریق ماده ضدعفونی کننده در لوله های کار و بیوپسی که در روش دستی انجام نمی شود.

3-    اطمینان از صحت دوام و پایداری عمر ماده ضدعفونی کننده که با آلارم هوشمند سیستم اتوماتیک انجام پذیر است

4-    کنترل کامل زمان غوطه وری در ماده ضدعفونی کننده

5-    جلوگیری از نشت مواد مضر حاصل ازتبخیر ماده ضدعفونی کننده در محیط و ایجاد بیماریهای تنفسی برای پرسنل و بیمار

6-    جلوگیری از آسیب های احتمالی به دستگاه آندوسکوپی در اثر عدم جابجایی دستگاه

7-     امکان تست نشتی برای تیوب آندوسکوپ و کاهش هزینه های سنگین تعمیر آندوسکوپ ( هر تعمیر دستگاه آندوسکوپ به طور متوسط 5 تا 10 میلیون تومان هزینه در بر دارد)

روش ضد عفونی انواع فیبرهای اپتیک پس از شستشوی اولیه ، غوطه وری در مواد ضد عفونی کننده می باشد که با توجه به تعدد ماده های ضد عفونی کننده در بازار ایران دستگاه آندوسکوپ شوی اتوماتیک قابلیت استفاده تمامی مواد با غلظت های متفاوت و خواص مختلف (اسیدی ،  گلوتارآلدئید و...) را دارد.